बजेट अभावले थलियो महाकाली करिडोर

पर्याप्त बजेट विनियोजन नहुँदा महाकाली करिडोर निमार्णको कामले गति लिन सकेको छैन ।

करिडोर निमार्णको सुरुवाति देखी बजेट अभाव र रुख कटान लगायतको समस्याका कारण निमार्ण गति लिन नसकेको हो ।  चालु आर्थिक वर्षमा करिडोर निमार्णका लागि रु २२ करोड ९७ लाख मात्रै बजेट विनियोजन भएको महाकाली करीडोर सडक (ब्रह्मदेव–झुलाघाट–दाचुला–टिंकर सडक) योजना कार्यालयका योजना प्रमुख दिपक सुनारले जानकारी दिए । ‘योजना अन्तर्गत कार्यालयले डेढ अर्ब दायित्व भुक्तानी गर्नुपर्ने छ तर बजेट झण्डै २३ करोड मात्रै आएको छ ।’ उनले भने,‘चालु आर्थिक वर्षमा आएको बजेट न्युन छ यसले नयाँ ठेक्का खोलेर काम गर्न सकिने अवस्था छैन ।’ उनले यहि गतिमा बजेट बजेट आए करिडोर निमार्ण गर्न अझै वर्षौ लाग्ने बताए ।

कञ्चनपुरको ब्रह्मदेवदेखि दार्चुलाको तुसारपानीसम्म तीन सय ३४ किलोमिटरमध्ये अझै ५४ किलोमिटरमा ट्रयाक खोल्न बाँकी छ । करिडोर अन्तर्गत डडेल्धुरामा करिब २७ किलोमिटर, बैतडीमा ९ र दार्चुलामा १८ किलोमिटर ट्रयाक खोल्न बाँकी छ । करिडोरको हालसम्म करिब ५ किलोमिटर सडक कालोपत्र गरिएको छ । विभिन्न स्थानमा कालोपत्रका लागि ठेक्का भएर काम चलिरहेको भएपनि बजेट अभावका कारण निमार्ण व्यवसायिलाई भुक्तानि दिन सकिने अवस्था छैन ।

दार्चुलाको मालिकार्जुन र खलंगा–हिकिला खण्डमा कालोपत्रका लागि काम भइरहेको छ । महाकाली करिडोर योजनाअन्तर्गत कञ्चनपुरको ब्रह्मदेवदेखि दार्चुलाको तुसारपानीसम्म ३ सय ३४ किलोमिटरमध्ये कञ्चनपुरमा ११ किलोमिटर, डडेलधुरामा ५८, बैतडीमा १ सय ४४ र दार्चुलामा १ सय २१ किलोमिटर सडक पर्छ । तुसारापानीदेखि टिंकरसम्मको ७९ किलोमिटर सडक खण्डमा ट्रयाक खोल्ने काम नेपाली सेनाले गरिरहेको छ । योजना कार्यालयका अनुसार करिडोर अन्तर्गत कञ्चनपुरमा ११ किलोमिटर,डडेल्धुरामा ५८ किलोमिटर,बैतडीमा एक सय ४४ किलोमिटर र दार्चुलामा एक सय २१ किलोमिटर सडक निमार्ण हुनेछ । जसमध्ये कञ्चनपुरमा ११ किलोमिटर ट्रयाक खुलिसकेको छ भने डडेल्धुरामा २८ किलोमिटर ट्रयाक खुलेको छ । त्यसैगरि बैतडीमा एक सय १४ किलोमिटर र दार्चुलामा ७७ किलोमिटर ट्रयाक खुलेको छ ।

महाकाली करिडोलाई त्रिदेशीय व्यापारिक नाकामा रुपमा समेत हेरिएको छ । कञ्चनपुरको दोधारा चाँदनीमा सुख्खा बन्दरगाह निमार्ण थालनि भइसकेको छ । बन्दरगाह निमार्ण स्थलदेखी गड्डाचौकि पूर्व पश्चिम राजमार्गको जिरो प्वाइन्टसम्म छ लेनको पक्की सडक निमार्ण भइसकेको । यहि बिन्दुमा महाकाली करिडोरलाई जोडेर महाकाली नदिको किनारै किनार उत्तरतर्फ चीनसंग व्यापारिक मार्ग बनाउने योजना भएपनि सरकारले प्राथमिकतामा राखेर बजेट विनियोजन नगर्दा निमार्ण कार्यले गति लिन नसकेको हो । करिडोर निमार्ण सुरु भएको झण्डै दुई दशक बित्न लाग्दा समेत अपेक्षाकृत काम हुन सकेको छैन । यो सडक नबन्दा ब्यासका नागरिकहरुले दार्चुला खलंगा आवतजावत गर्नका लागि भारतको बाटो प्रयोग गर्नु पर्ने बाध्यता छ ।

करिडोर लाई सरकारले प्राथमिकतामा राखेर चाडो सम्पन्न गर्नुपर्ने यहाँका उद्योगि व्यवसायिहरुको माग छ । ‘अहिले पनि दार्चुला सदरमुकामबाट तिंकरसम्म जानका लागि प्रशासन बाट पास बनाएर भारतको बाटो हुदै जानुपर्ने बाध्यता छ ।’ दार्चुला उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष सुरेस सिंह थापाले भने ,‘सरकारले चाडै करिडोर निमार्ण गरिदिए तिंकरसम्म सहज जावागमन हुन्छ  व्यवसायिक हिसाबले पनि हामीलाई फाइदा पुग्छ ।’ डेढ दशक अघि सुरु भएको योजना सरकारको प्राथमिकतामा नपर्दा अहिलेसम्म अधुरै रहेको उनले बताए ।

आर्थिक वर्ष २०६५÷०६६ देखि सुरु भएको करिडोर सुदुरपश्चिम प्रदेशका चार जिल्ला कञ्चनपुर,डडेल्धुरा, बैतडी र दार्चुला जिल्ला जोड्दै नेपाल र चिनको ताक्लाकोटको सिमानामा रहेको पिल्लर नं.१ सम्म निर्माण ४१३ किलोमिटर लम्वाई रहेको छ । यो सडकवाट उक्त क्षेत्रमा वसोवास गर्ने करिव ८ लाख जनता प्रत्यक्ष लाभान्वित हुने र त्रिदेशीय नाका भएका कारणा व्यापारिक महत्व धेरै नै रहेको छ । आयोजनाको सुरुको कुल लागत अनुमान १८ अर्व १६ करोडमा आर्थिक वर्ष २०८०÷०८१ सम्म पुरा गर्ने लक्ष्य रहेको थियो । तर बजेट अभाव,रुख कटान लगायतका प्रक्रियागत अल्झनले योजनाको लागत र समय लम्बिदै गएको छ ।

तस्वीर ः महाकाली करिडोर अन्तर्गत तिंकर सडक ।